Metal atölyemde konstrüksiyon işlerine kafa yorarak geçirdim. Özellikle Sakarya civarında ticari hizmetler ve çelik sera kurulumları planlarken gördüğüm en büyük eksiklik, kağıt üzerindeki akademik teorilerin sahada her zaman işlememesidir. Serayı sadece bir “çadır” olarak görenler, ilk sert rüzgarda veya yoğun kar yağışında büyük hüsran yaşıyor.
Gelin, sera yapı malzemelerini (temel, iskelet ve çatı elemanları) bölgesel iklim durumunu, bitki türünü ve işletme büyüklüğünü dikkate alarak işin mutfağından, yani birinci elden tecrübelerimle inceleyelim. Projenizde kullanacağınız malzemelerin sadece ucuz olması yetmez; aynı zamanda dayanıklı, hafif, seri üretime uygun, enerji tasarruflu ve her türlü iklim koşuluna dirençli olması şarttır.
1. Seranın Ayakları: Temel Sistemleri
Temeller, seranın tüm yükünü iskelet üzerinden alıp toprağa aktaran ve içerideki bitkileri dış çevreden koruyan yapının en kritik kısmıdır. Temelin, bu yükü çatlama veya ayrılma olmadan zemine iletmesi zorunludur. Eğer temel görevini yapamazsa statik denge bozulur, kapı-pencereler bile açılmaz hale gelir ve içerideki iklim kontrolü tamamen kaybedilir.
Cam veya suni elyaf kaplı ağır seralarda toprak altı temel duvarları çok büyük önem taşır. Bu temeller genellikle 40-60 cm kalınlığında ve 30-40 cm yüksekliğinde beton dökülerek sağlamlaştırılır.
Özellikle cam seralarda sağlamlık için temel çukuru 70 cm genişliğinde ve 80-100 cm derinliğinde kazılmalı; zemin emniyeti yeterli değilse alt kısma mutlaka betonarme sömel yapılmalıdır.
Hafif olan plastik/ahşap seralarda ise temelin asıl görevi yüksek ağırlık taşımaktan ziyade, rüzgarın serayı devirme veya yerinden sökme kuvvetine karşı “ağırlık yaparak” karşı koymaktır.
Yağış sularının serayı boğmaması için, temel duvarından 100 cm uzaklıkta ve 75-100 cm derinlikte hendekler açılarak güçlü bir drenaj sistemi döşenmesi hayati önem taşır.
2. Seranın Omurgası: İskelet ve Kolonlar
İskelet sistemi (dikmeler, aşıklar, çatı makasları ve kirişler) temelin bittiği yerden başlayarak örtüye kadar uzanır ve yapının tüm ağırlığını temele iletir. Piyasada ahşap, alüminyum veya hafif malzemeler kullanıldığını görebilirsiniz ancak ahşap sadece plastik örtülerde kullanılabilir ve alüminyum çok maliyetlidir.
Kendi atölyemde üretim süreçlerini yönetirken taviz vermediğim bir standart vardır: İskeletin ana omurgası için kullanılacak malzeme 48 mm 80 mm 2m et kalınlığında çelik boru ve profil olmalıdır. Bu profil çapı, sahada rüzgar ve kar yükünü göğüslemek için ihtiyacınız olan mukavemeti sağlar.
Kolonlar (Dikmeler): Çatı ağırlığı ile kar/rüzgar yükünü çekip temele ileten elemanlardır. Çelik malzeme kullanıldığında L, T, I, U, kare veya dikdörtgen profil kesitleri tercih edilebilir.
Çelik ve camın birleştiği seralarda kolon aralıkları 2-4 metre arasında değişse de, statik denge açısından en ideali kolonların 3 metre aralıklarla dizilmesidir.
Çeliğin en büyük düşmanı korozyondur; paslanmayı önlemek için iskelet sık sık boyanmalı veya bakımdan geçirilmelidir.
3. Zırhımız: Çatı Elemanları ve Örtü Malzemesi
Çatı makasları, aşıklar ve mertekler (kirişler) örtüyü taşıyan ve sabitleyen üst elemanlardır. Örtü malzemenizin ağırlığına ve rüzgar direncine göre kiriş sayıları hesaplanır. Kirişlerin arası, cam seralarda 60-80 cm, daha hafif olan plastik seralarda ise 80-100 cm aralıklarla dizilir. Rüzgarın yıkıcı etkisini kırmak için iskelet, çapraz bağlantılarla (rüzgarlıklar) mutlaka desteklenmelidir.
Örtü Malzemesi Seçimi: Örtü, içerdeki iklimi yaratan ana unsurdur.
Cam Örtü: Sadece sağlam çelik/metal iskeletlerle kullanılabilir. Işık geçirgenliği çok yüksektir, zamanla yapısal değişikliğe uğramaz ve kirlendiğinde kolayca yıkanır. Isı dalgalarını geçirme özelliği düşük olduğu için sera içi çok hızlı ısınır ve çok yavaş soğur. Standart olarak yan duvarlarda 2-3 mm, çatıda ise daha dayanıklı olması için 3-5 mm camlar kullanılır.
Plastik Örtü (PE, PVC): İşçiliği az, maliyeti düşük ve kaplaması kolaydır. Ancak statik elektrik yüklü oldukları için tozu üstlerine çekerler ve içeride ciddi su buharı yoğunlaşmasına neden olurlar. Bu su buharı, plastiğin üstünden zor kayar, damlacıklar halinde bitkinin üzerine düşerek hastalıklara davetiye çıkarır ve plastiğin ışık geçirgenliğini düşürür.
Bu yoğunlaşan suları veya eriyen karları güvenle dışarı atmak için U veya V şeklinde (alüminyum/galveniz sacdan) damlalık ve oluk sistemleri, çatının ve yan duvarın birleştiği yerlere kusursuz şekilde monte edilmelidir.
4. Nefes Alan Sera: Kapılar ve Havalandırma
Serada çalışma verimliliğini artırmak için her bölmede en az bir adet kapı (90-180 cm genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde) bulunmalıdır. İşletmenizde makine veya traktör kullanacaksanız bu kapılar 2.40 x 2.20 m boyutlarında, sürgülü veya çift kanatlı tasarlanmalıdır.
İçerideki bitkiyi yaşatan en önemli şey ise doğru havalandırmadır. Isınan, nemli havanın içeride hapsolması hem güneş ışınlarını keser hem de bitkiye zarar verir.
Doğal havalandırma açıklıklarının toplam alanı, mutlaka sera taban alanının 1/6’sı ile 1/4’ü arasında olacak şekilde hesaplanmalıdır.
Isınan hava daima yukarı yükseldiği için, pencereler yan duvarlara değil, doğrudan çatı mahyasına (tepeye) yerleştirilmelidir.
Sera kurulumunda belittiiğimiz noktalara dikkat ederseniz ileride can sıkıcı meselelerle uğraşmazsınız.
Sakarya Akyazı daki işyerimizden sizlere sera kurulumu ve metal yapılar için sizlere hizmet vermekten memnuniyet duyarız.